De zes plagen van de informatiemaatschappij

Posted on | March 3, 2010 | No Comments

The Economist heeft deze week een prachtige bijlage over de groeiende hoeveelheid informatie in de wereld en wat daarmee gebeurt. Auteur Kenneth Cukier vertelt eerst dat de hoeveelheid informatie in de wereld jaarlijks met zestig procent groeit. Dit jaar wordt er ongeveer 1200 exabytes aan digitale data geproduceerd, een onvoorstelbare hoeveelheid van 2 tot de macht zestig bytes.

Een ding wordt duidelijk uit de bijlage – voor zover dat nog niet duidelijk was – informatie is een grondstof geworden die de maatschappelijke raderen laat draaien. Net zoals olie en gas dat zijn voor de 20ste eeuwse wereld. Nu zoveel informatie wordt afgevangen, geregistreerd, opgeslagen, bewerkt, gerecycled en gebruikt, veranderen ook maatschappelijke verhoudingen. Informatie is de valuta waarmee macht wordt verdeeld, tussen bedrijven onderling, tussen bedrijven en overheden, tussen overheden, tussen burgers en bedrijven, tussen burgers en overheden en tussen burgers onderling. Het is thema dat de vaste lezer van dit blog bekend zal voorkomen.

Het aardige van het stuk van Cukier is dat hij zes probleemgebieden onderscheidt, waar de enorme stroom van informatie op de een of andere manier ingedamd of bijgestuurd moet worden door middel van regulering. Bij deze deel ik die met u, al raad ik van harte aan de bijlage zelf op een druilerige zondagmiddag eens door te bladeren.

1) Een van de belangrijkste problemen is natuurlijk privacy. Al ons handelen wordt inzichtelijk, meetbaar en daardoor manipuleerbaar en controleerbaar gemaakt. Privacy gaat er niet alleen om wat je kunt verbergen, maar ook wat de sociale een economische gevolgen zijn van het gebruik van jouw gegevens. Dat privacy om betere regulering vraagt, dat hoef ik u niet uit te leggen.

2) Informatieveiligheid is een groeiend thema. Vandaag werd bekend dat in de VS medische identiteitsfraude snel toeneemt. Corien Prins waarschuwt al jaren voor de dreigende privacyramp die al die gecentraliseerde databanken – EPD, vingerafdrukkenbestand, etc. – over zich afroepen. Cukier waarschuwt ook dat de spectaculaire groei van de opslagcapaciteit en netwerken ten koste is gegaan van de beveiliging van databanken. De Chinese cyberaanval is daar een bewijs van.

3) Bewaartermijnen. Nu opslagcapaciteit eindeloos lijkt, valt de noodzaak tot vergeten weg. De Wet Bescherming Persoonsgegevens noemt wel bewaartermijnen, maar die zijn in de praktijk behoorlijk rekbaar. Hoe verandert de samenleving en het individuele leven als informatie voor altijd bewaard (en gebruikt) kan worden? Wie meer daarover wil weten doet er goed aan om Delete te lezen van Viktor Mayer-Schonberger.

4) Het bewerken van data is een ander groot probleem dat dringend om meer regulering vraagt. Enorme bakken met data worden doorspit met algoritmen zodat gedrag in verleden en heden inzichtelijk worden gemaakt. Maar het ‘supercrunchen’ neemt ook een voorschot op de toekomst. Steeds vaker worden voorspellende risicoprofielen van mensen opgesteld. Niet het huidige gedrag geldt dan als reden tot zorg, maar het verwachte toekomstige. Het Elektronisch Kind Dossier is daar een voorbeeld van. Door risicofactoren te verzamelen denkt men een voorspelling te kunnen maken over hoe u uw kinderen zal behandelen en of nu inrijpen, preventief dus, gewenst is. Dat dit juridisch wringt, lijkt me duidelijk.

5) Persoonlijke informatie als eigendomsrecht. In Europa is dit gebruikelijk, maar in de rest van de wereld nog niet. Eens weggegeven, blijft weggegeven. Andersom – en dat noemt dit stuk niet direct – wordt dat eigendomsrecht ook misbruikt om individuen vergaand te volgen, zoals nu in de onderhandelingen van het ACTA-verdrag waarschijnlijk het geval is.

6) In hoeverre mag je de stroom van informatie beperken? Ook dit is een zeer actueel probleemgebied. Cukier noemt het ‘de waarborging van de informatie-integriteit’. Dat gaat niet over de verplichting aan bedrijven en overheden om ervoor te zorgen dat informatie juist is (ook daar is nog een wereld te winnen), maar over het ingrijpen in de vrije stroom ervan. Kortom: censuur. Niet alleen nare regimes als China en Iran maken zich daar schuldig aan. Onder het mom van de goede zeden of de bestrijding van piraterij worden ook Europese, Amerikaanse en Australische internetters afgeknepen van bepaalde content. Ook de netneutraliteit ligt onder druk.

Cukier geeft aan dat al deze beleidsvelden de nationale staten eigenlijk te boven gaan. Hij doet op het einde van zijn stuk nog een suggestie: misschien kan de Wereld Handelsorganisatie WTO hier een rol spelen. Deze organisatie ziet immers al toe op de vrije stroom van goederen en in toenemende mate ook op diensten. Misschien kan de WTO ook de vrije stroom van informatie – hoe groot die stroom ook is – waarborgen.

Een audio-interview met de schrijver: