U wordt gezien (2): dataveillance

Posted on | January 27, 2010 | 5 Comments

Surveillance is in zijn meest basale vorm het systematisch waarnemen en eventueel vastleggen van iemands aanwezigheid of gedrag. Het roept al snel associaties op van camerabewaking, of van agent bromsnor die de plaatselijke hangjongeren in de smiezen houdt. Maar er zit veel meer in. We kunnen vijf vormen van surveillance onderscheiden: panoptische surveillance, dataveillance, synoptische surveillance, sousveillance en zelfveillance. Vandaag dataveillance. (Hier aflevering 1).

Democratisering en schaalvergroting zien we versterkt terug in dataveillance, die nauw verbonden is met zijn panoptische broeder. Soms zelfs zo nauw dat niet goed is aan te geven waar de een overgaat in de ander. Panoptische surveillance gaat om zintuiglijke waarneming: zien, horen, voelen en – nu al op kleine schaal – ruiken en proeven. Panoptische surveillance speelt zich af in de echte wereld, terwijl dataveillance betrekking heeft op de virtuele wereld, waarin de echte wereld zich in toenemende mate verdubbelt. We zullen nog zien dat de werkelijkheid zich niet alleen heeft verdubbeld in de virtuele, maar dat de wereld van dataveillance een compleet nieuwe wereld is waarin vergaande mogelijkheden van surveillance zijn geopend.

Dataveillance is immers het domein van soft- en hardware, van chips en databanken, van bij uitstek van wiskunde – logaritmes, correlaties, kansberekening. Meer nog dan panoptische surveillance werkt dataveillance met enorme schaalgroottes en kleine tijdspannes. Dat is mogelijk gemaakt door de enorme vergroting van de processorsnelheid van computers, de explosieve groei van databanken, de toenemende verbondenheid van verschillende computers en datasets en tot slot, misschien nog wel belangrijker, de snel dalende kosten van dit alles. Die databanken worden continu gevoed door een snel uitbreidend netwerk van sensoren. Sensoren vangen informatie op en sturen die, al dan niet direct, door naar een databank. Iedere keer dat je een rekening betaald of een aankoop doet online of met een pinpas, wordt dat opgemerkt en geregistreerd door de bank of creditcardmaatschappij. Als je een site bezoekt, plaatst die een cookie op je harde schijf die surfgedrag monitort en doorstuurt. Iedere keer dat je over de A12 tussen Harmelen en Woerden rijdt, wordt je kenteken gefotografeerd en die informatie wordt bewaard.

Ons gedrag – hoe en wat we kopen, waar we ons bevinden, wie we bellen, wat we op internet doen, etc. – ligt steeds vaker verspreid over verschillende databanken. Die informatie wordt bewaard, zodat er een historisch patroon te ontwaren valt. Met wiskundige en statistische modellen – zoals algoritmen – kunnen bedrijven en overheidsdiensten patronen in deze informatie herkennen. Op basis hiervan kunnen ze ons indelen in fijnere categorieën of profielen. Dat kan heel ruw zijn: verdacht of onverdacht bijvoorbeeld. Dat kan ook verfijnd zijn, zoals we in het hoofdstuk over de naakte consument nog uitgebreid zullen zien. Die profielen zorgen ervoor dat een bedrijf of instanties miljoenen mensen in een databank kan houden, maar al die mensen toch nog enigszins persoonlijk kunnen behandelen.

Maar met die profielen kan nog iets veel interessanters gedaan worden.

Politieman John Anderton werkt bij Precrime, een experimentele politieorganisatie in Washington. Als een bewoner in de buurt gedachten krijgt over het uitvoeren van een moord, krijgt de politiedienst een signaal daarover via een soort helderziende, een Precog. Nog voordat de moordenaar tot zijn daad kan overgaan, krijgt Anderton de beelden door zodat hij preventief kan ingrijpen. De moordenaar wordt gepakt voordat hij de daad heeft kunnen plegen. Dit is de opzet van Minority Report, de succesvolle film uit 2002 met Tom Cruise in de hoofdrol.

Het verhaal is minder vergezocht dan het lijkt. In toenemende mate kunnen overheidsdiensten en bedrijven al in de toekomst kijken. Moderne databanken bevatten zoveel informatie dat slimme rekenaars er voorspellingen mee kunnen doen. Dan begeven we ons op het terrein van de kansberekening. De AIVD gaat er bijvoorbeeld vanuit dat de kans zus en zoveel is dat een aanslag wordt gepleegd door een jonge Marokkaan, die geisoleerd leeft, continu jihadistische sites bezoekt en net uit de moskee is gezet vanwege zijn radicale denkbeelden. Een Turkse leeftijdgenoot die actief is binnen de seculiere arbeidersvereniging zal in de ogen van de AIVD een kleiner risico vormen. Voor een samenleving die in toenemende mate preventief wil optreden, is dit belangrijke informatie. Met andere woorden, met dataveillance surveilleert men niet alleen in het verleden en heden, maar ook al in de toekomst.

Comments

5 Responses to “U wordt gezien (2): dataveillance”

1. ijsbrand
   January 27th, 2010 @ 8:44 am

   Dit webdomein plaatst vier cookies op mijn harde schijf.

   Daarnaast hebt u volgens de broncode van de pagina Google Analytics draaien, en is er nog een verwijzing naar een andere statistiekenverzamelaar.

   Nu begrijp ik het gebruik van Google Analytics goed. Alleen zo is goed te zien welke trefwoorden mensen gebruiken om mijn websites te vinden. Tegelijk komen de gegevens die ik, en anderen, met hun bezoek hier genereren in hun van een Amerikaans bedrijf; dat daar onduidelijke dingen mee doet; maar op zijn minst geld mee verdient.

   Of in andere woorden: de ironie trof me dat u hier doet, en toestaat, wat u anderen verwijt.

2. ijsbrand
   January 27th, 2010 @ 8:46 am

   in hun van

   in handen van een Amerikaans bedrijf…

3. Dimitri
   January 27th, 2010 @ 9:14 am

   Beste IJsbrand.

   Dat van die cookies wist ik niet. Ik zal eens kijken hoe dat zit, maar ik vermoed dat dat samenhangt met Google Analytics.

   Inderdaad draai ik Google Analytics op mijn site. Ik wil graag weten waar mijn lezerspubliek vandaan komt, en hoeveel hits ik krijg, wat het goed doet, en wat niet.

   Daar zit voor mij geen geldmotief achter. Dan kan ik beter wat anders doen. Mijn ervaring is dat de analytiche software die bij het CMS is geleverd onbetrouwbaar is. Die filtert zoekrobots er niet uit bijv.

   Overigens ben ik niet tegen het gebruik van cookies per se. Veel sites en content op internet zijn gratis – net als deze- en dat kan alleen door advertenties. Het is een simpele uitruil. Een opt out zou wel rettig zijn en transparantie ook – dat je in ieder geval een keuze hebt. Ik neem aan dat je mijn cookies ook kunt weigeren? Ik zal er eens naar kijken.

   Het is overigens aardig dat je dit aansnijdt. Ik zal er binnenkort eens een apart stukje over schrijven.

4. ijsbrand
   January 27th, 2010 @ 9:31 am

   Mijn browser van voorkeur [Opera] laat veiligheidsinstellingen per website toe. De vertrouwde sites mogen dus van mij hun cookies laten staan — dat is ook wel handig om herhaald commentaar te geven, zonder al mijn gegevens weer in te moeten typen. De rest wordt gewist als de browser wordt afgesloten.

   Het probleem hoeft op individueel niveau niet te bestaan, wil ik daar maar mee zeggen.

   Overigens is er op Europees niveau sprake van het idee dat websites het plaatsen van cookies moeten gaan melden, of dat internetgebruikers toestemming moeten geven voor plaatsing.

   Dat wordt nog leuk, bij websites met veel advertenties van buiten.

   Zelf overweeg ik inmiddels wel een privacy-disclaimer aan mijn websites toe te voegen. AL was het maar om uit te leggen waarom ook ik Google Analytics gebruik.

5. Dimitri
   January 27th, 2010 @ 9:37 am

   Ja disclaimer zou wel netjes zijn. En ik geloof niet dat de cookie-wetgeving veel zoden aan de dijk gaat zetten. Haalt veel surfgemak weg. Als statement is het wel waardevol: laat mensen concreet zien hoeveel er verzameld wordt.

   Ik gebruik zelf firefox met veel privacy toeters en bellen. Maar als ik eerlijk ben, gebruik ik die extra instellingen zelden. Daar komt bij dat je op veel Amerikaanse sites geen toegang krijgt als je die privacyinstellingen (bijv. Tor) aan hebt staan.

   Overigens heeft de EFF nu een serie lopen over het volggedrag van een aantal browsers. Schijnt dat je via je browser ook – ongewild – een fingerprint achterlaat. LAter meer daarover.

Leave a Reply

Name (required)

Email Address(required)

Website

Comments

CAPTCHA Code